John E Steinbeck: CHÚ RÙA QUA XA LỘ (chương 3)

 

CHÚ RÙA QUA XA LỘ

                                                         

 [đề bài và hình ảnh của  người dịch  ]

wild oat head 

 Hai bên xa lộ bê tông nay đã viền bằng những đám cỏ khô hỗn độn, khô róm, gãy nát . Bông cỏ mạch hoang nặng chĩu, tha hồ bám vào mấy bộ lông chó. Cỏ đuôi chồn thì cắm vào phần sau của móng ngựa. Bông xa trục thảo (clover burr) thì đeo cứng vào lông cừu. Giấc ngủ yên của tất cả loài bông này đang chờ cơ hội trải rộng ra xa,  phân tán mọi nơi, do chúng sở hữu từng loại khí cụ riêng, sẵn sàng đi xa tới mọi nơi. 
                                                                              clover burr

  Nào những cái kim xoắn bay lượn trong gió  trông giống những cái giáo tí xíu, những quả banh tròn có những cái gai tí hon tất cả đều đợi cơ hội có con thú nào đi ngang, từng luồng gió tới lai quần đàn ông, viền váy đàn bà. Tất cả đều thụ động đợi chờ nhưng lại trang bị những 'vũ khí' hết sức lợi hại,bền lặng, nhưng nó ẩn chứa một sức mạnh ban sơ cho vận động.

                                                                                                                          ant lions

   Nắng như nung vẫn nằm yên trên cỏ  , nhưng dưới bóng im thì lũ côn trùng vẫn di chuyển. Lũ kiến thuờng và kiến sư tử  tự lo giăng bẫy . Lũ châu chấu cứ bắn loạn xạ lên trời, cái cánh vàng bật lách cách trong thoáng giây. Những con bọ đất trông giống những con trút tí xíu, những cái chân mềm bước liên tục không ngừng. 

con bọ đất

   Trên đám cỏ bên đường có chú rùa đất đang bò lổm ngỗm. Con rùa cố lê cái mai hình vòm cong trên cỏ, gắng vượt qua phía bên kia không biết làm gì . Những cái cẳng cứng ngắt kèm theo mấy chiếc móng vàng chóe, chân nện chầm chậm qua đám cỏ . Thật sự nó chẳng bước mà vừa thúc vừa kéo, lê cái mai trên thân đi theo. Những sợi mày của lúa mạch giờ rời cái vỏ cứng cùng hạt bông xa trục thảo rụng trên lưng nó xong lăn xuống đất. Phần đầu cải mỏ nhọn như chiếc sừng của con rùa giờ đang lú ra một ít. Giờ mới thấy cặp mắt chú , dữ tợn lẫn chút gì khôi hài dưới hàng lông mày trông giống hai cái móng tay, đang nhìn chằm chặp về trước. 

Chú  đè bẹp đám cỏ khô để băng đi để lại đằng sau cả một vết hằn dài, đối với chú rùa cái xa lộ hay con đê đắp cao chính là một ngọn đồi đang dựng đứng trước mặt. Nó dừng lại một chốc, đầu nghểnh cao. Chú rùa chớp mắt nhìn lên xuống. Cuối cùng chú quyết định vượt qua 'con đê lớn' kia. Hai chân đầy móng của chú vươn tới trước nhưng chẳng hề bám đất. Hai chân sau nó cứ đạp lạo xạo liên hồi trên đám cỏ,trên đá sỏi , hòng kéo lê cái mai nặng nề lết theo.

   Đoạn xa lộ bê tông đắp cao như con đê  coi bộ càng lúc càng dựng, làm chú rùa đất phải quay cuồng, dốc hết sức mình. Hai chân sau căng hết ra theo mỗi nhịp đạp hòng đẩy cái mai trên lưng. Cái đầu như cái sừng chú muốn vươn dài ra trước khi cái cổ đã giản hết mức. Dần dà cái mai đã trườn lên được con đê xa lộ vươn qua bức tường bê tông cao bốn phân kia. Hai chân sau áng chừng như chỉ giữ công việc độc lập là cố làm sao đẩy cho được cái mai rùa vượt được bức tường này. Đầu chú vẫn nghểnh cao như cố nhìn qua bức tường này và toan tính chuyện vượt qua mặt đường xi măng rộng cùng bằng phẳng trước mắt chú. Giờ  hai tay trước bám chắc vào vào đầu bức tường, căng ra, chú bắt đầu đu lên. Cái mai  từ từ nhích lên cuối cùng cũng lọt được lên mép đường. Chú nghỉ mệt một lát. Một con kiến đỏ chạy lọt vào trong cái mai, . Con kiến muốn vào  phần thịt mềm mại bên trong.

   Đầu và cẳng con rùa vội thụt ngay lại. Cái đuôi cứng như thép vội chận ngay lối vào. Thân,cẳng con kiến đỏ bị nghiền nát. Một hạt bông cỏ  mạch bị cái cẳng trước đem lọt vào trong mai. Chú nằm nghỉ một chập khá dài, cổ rướn dài ra. Chú rùa chau mày, đôi mắt khôi hài đảo quanh nghe ngóng. Giờ cẳng và đuôi lại ló ra. Hai cẳng sau giờ tiếp tục công việc, căng đều như cẳng voi. Mai rùa tạo  thành một góc đứng làm sao cho hai chân trước với được nền đường. Hai cẳng sau tiếp tục chọi...chọi, cao...cao nữa; hai cẳng sau tiếp tục nâng cái mai lên dần. Cuối cùng cái điểm mang hết sức nặng con rùa đã được nâng lên tới đích, phần trên cùng nằm ngang lại, hai cẳng trước của nó giờ đã chạm mặt đường.  Thế là xong. Nhưng đầu của cái bông lúa mạch hoang đang bị cái cẳng trước chú rùa giữ lại ở phần cuống. 

xe du lịch (sedan)

   Giờ chú có thể bò thoải mái. Bốn cái cẳng đều hoạt động. Cái mai lúc lắc tiến nhanh về trước. Chợt có  người đàn bà khoảng tứ tuần lái chiếc xe bốn cửa lại gần. Thoáng thấy con rùa bà vội lách xe phía phải tránh nó. Chiếc xe rít lên một tiếng cùng bốc lên làn bụi vàng. Hai bánh kia hơi hỏng lên một ít và trở lại thăng bằng trên mặt đường. Chiếc xe bám lại vào mặt đường tiếp tục chạy nhưng chậm hơn lúc trước.

 Chú rùa vội rụt đầu núp vào trong chiếc mai. Sau một giây, chú lại vội vã bò tiếp. Mặt xa lộ giờ nóng như thiêu đốt. Một chiếc xe tải cở nhỏ trờ tới. Vừa lúc chiếc xe đến gần, thấy con rùa gã tài xế lách chiếc xe vào cán cho được. Bánh trước chiếc xe cán vào mép cái mai làm con rùa bật lên cao, quay mòng mòng như đồng tiền, bắn ra ngoài con lộ. Chiếc xe tải tiếp tục lấy lại tay lái, dông mất.

  Nằm ngữa trên chiếc mai, chú núp kỹ trong đó rất lâu. Mấy cái cẳng lại chới với trong không khí, như muốn bám vào cái gì đó để lật thân mình dậy? Cẳng trước chợt đụng vào một mẫu đá thạch anh. Dần dần nó lấy thế, cái mai nghiêng từ từ, cuối cùng nó đã lật lại được. Mẫu bông cỏ mạch hoang rơi ra, ba cái hột cỏ may dính vào mặt đất. 

Chú tiếp tục lê thân mình xuống đoạn đất cao của xa lộ.  Cái mai tiếp tục kéo đất bụi lên trên bao hạt cỏ. Chú đã lọt vào con đường đất tiếp tục lê lết tấm thân, cái mai tiếp tục vẽ dài những vệt cạn ngoằn ngoèo trên mặt đường. Đôi mắt già nua, dị đời của chú vẫn huớng về trước. Cái mỏ cứng như cái sừng, lép nhép hơi hở ra. Mấy chiếc móng vàng chóe để lại vài dấu vết càn cạn trên lớp bụi đường.

John Steinbeck /The Grapes of Wrath (1939)

translation of DHL  8/5/2015

Đinh trọng Phúc tái đăng 

20/11/2025

===================== 

ENGLISH

 

THE CONCRETE HIGHWAY was edged with a mat of tangled, broken, dry grass, and the grass heads were heavy with oat beards to catch on a dog’s coat, and foxtails to tangle in a horse’s fetlocks, and clover burrs to fasten in sheep’s wool; sleeping life waiting to be spread and dispersed, every seed armed with an appliance of dispersal, twisting darts and parachutes for the wind, little spears and balls of tiny thorns, and all waiting for animals and for the wind, for a man’s trouser cuff or the hem of a woman’s skirt, all passive but armed with appliances of activity, still, but each possessed of the anlage of movement.

The sun lay on the grass and warmed it, and in the shade under the grass the insects moved, ants and ant lions to set traps for them, grasshoppers to jump into the air and flick their yellow wings for a second, sow bugs like armadillos, plodding restlessly on many tender feet. And over the grass at the roadside a land turtle crawled, turning aside for nothing, dragging his high-domed shell over the grass: His hard legs and yellow-nailed feet threshed slowly through the grass, not really walking, but boosting and dragging his shell along. The barley beards slid off his shell, and the clover burrs fell on him and rolled to the ground. His horny beak was partly open, and his fierce, humorous eyes, under brows like fingernails, stared straight ahead. He came over the grass leaving a beaten trail behind him, and the hill, which was the highway embankment, reared up ahead of him. For a moment he stopped, his head held high. He blinked and looked up and down. At last he started to climb the embankment. Front clawed feet reached forward but did not touch. The hind feet kicked his shell along, and it scraped on the grass, and on the gravel. As the embankment grew steeper and steeper, the more frantic were the efforts of the land turtle. Pushing hind legs strained and slipped, boosting the shell along, and the horny head protruded as far as the neck could stretch. Little by little, the shell slid up the embankment until at last a parapet cut straight across its line of march, the shoulder of the road, a concrete wall four inches high. As though they worked independently the hind legs pushed the shell against the wall. The head upraised and peered over the wall to the broad smooth plain of cement. Now the hands, braced on top of the wall, strained and lifted, and the shell came slowly up and rested its front end on the wall. For a moment the turtle rested. A red ant ran into the shell, into the soft skin inside the shell, and suddenly head and legs snapped in, and the armored tail clamped in sideways. The red ant was crushed between body and legs. And one head of wild oats was clamped into the shell by a front leg. For a long moment the turtle lay still, and then the neck crept out and the old humorous frowning eyes looked about and the legs and tail came out. The back legs went to work, straining like elephant legs, and the shell tipped to an angle so that the front legs could not reach the level cement plain. But higher and higher the hind legs boosted it, until at last the center of balance was reached, and the front tipped down, the front legs scratched at the pavement, and it was up. But the head of wild oats was held by its stem around the front legs.

Now the going was easy, and all the legs worked, and the shell boosted along, waggling from side to side. A sedan driven by a forty-year-old woman approached. She saw the turtle and swung to the right, off the highway, the wheels screamed and a cloud of dust boiled up. Two wheels lifted for a moment and then settled. The car skidded back onto the road, and went on, but more slowly. The turtle had jerked into its shell, but now it hurried on, for the highway was burning hot.

And now a light truck approached, and as it came near, the driver saw the turtle and swerved to hit it. His front wheel struck the edge of the shell, flipped the turtle like a tiddly-wink, spun it like a coin, and rolled it off the highway. The truck went back to its course along the right side. Lying on its back, the turtle was tight in its shell for a long time. But at last its legs waved in the air, reaching for something to pull it over. Its front foot caught a piece of quartz and little by little the shell pulled over and flopped upright. The wild oat head fell out and three of the spearhead seeds stuck in the ground. And as the turtle crawled on down the embankment, its shell dragged dirt over the seeds. The turtle entered a dust road and jerked itself along, drawing a wavy shallow trench in the dust with its shell. The old humorous eyes looked ahead, and the horny beak opened a little. His yellow toe nails slipped a fraction in the dust.